Netbeheerder Liander luidt de noodklok: voldoende grond verkrijgen wordt steeds ingewikkelder

Volgens de netbeheerder gaat het om een structureel probleem met steeds grotere gevolgen: zonder grond geen netuitbreiding. Daarom is het belangrijk dat de door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aangekondigde maatregelen voor grondverwerving snel worden omgezet in uitvoerbaar beleid. De richting is goed: grondverwerving is inmiddels een expliciete pijler binnen de versnellingsaanpak voor regionale stroomnetten, met maatregelen voor snellere procedures, duidelijkere afspraken en betere inzet van publieke gronden. Nu komt het aan op tempo: alleen als de maatregelen daadwerkelijk snel worden uitgewerkt en toegepast, kunnen netbeheerders eerder beschikken over geschikte locaties voor stations en tracés. Zo wordt voorkomen dat projecten vastlopen voordat vergunningprocedures kunnen starten en kunnen de doelen van de crisisaanpak netcongestie worden gerealiseerd.

Proces doorlopen, maar geen resultaat

Liander bereidt projecten vaak jarenlang voor en doorloopt daarbij alle onderzoeken en bestaande procedures. Toch leidt dat in een snelgroeiend aantal gevallen niet tot een locatie waar gebouwd kan worden, of moet meer worden betaald dan vanuit maatschappelijk oogpunt acceptabel is.

Veel pogingen om grond te verwerven hebben hetzelfde karakter: er is geen principiële afwijzing van projecten, maar onderhandelingen en besluitvorming blijven langdurig hangen zonder doorbraak. Volgens Liander wijst dit op een systeem dat vastloopt tussen vrijwillige afspraken, lokale belangen en een gebrek aan doorzettingsmacht.

Dilemma’s worden steeds scherper zichtbaar

De praktijk laat zien dat grondverwerving steeds vaker vastloopt op scherpe dilemma’s:

• In hoeverre is het gerechtvaardigd dat grondeigenaren de schaarste en strategische waarde van hun grond voor de energietransitie vertalen naar hogere grondprijzen?
• Wanneer wordt vertraging van netuitbreiding door grondverwerving maatschappelijk onacceptabel?
• en wanneer is de overheid bereid om zwaardere instrumenten in te zetten?

Niet alleen op particuliere grond, maar ook op publieke grond loopt Liander tegen vertraging aan. In Muiderberg is een transformatorstation nodig voor de aansluiting van een snellaadstation. De technisch geschikte locatie ligt op rijksgrond, maar door wisselende eisen, nieuwe behandelaren, onduidelijkheid over bestandsformaten en veranderende voorwaarden kwam lange tijd geen overeenstemming met het Rijksvastgoedbedrijf. Daardoor bleef het project hangen, terwijl de aansluiting zonder deze locatie niet kan worden gerealiseerd. In Rijswijk  (GLD) speelde iets vergelijkbaars: voor de verduurzaming van de Prinses Marijkesluis was een nieuwe aansluiting nodig, maar ondanks de urgentie duurde het ongeveer anderhalf jaar voordat de opstalovereenkomst werd ondertekend. Deze voorbeelden laten zien dat energieprojecten ook op publieke grond kunnen vastlopen op trage besluitvorming en onduidelijke procedures.Publieke grond, maar toch lange vertraging

Velserbroek: één locatie, meerdere belangen

Liander wil in Velserbroek een nieuw elektriciteitsstation bouwen voor Velserbroek en Santpoort-Noord en het bestaande station in Overveen ontlasten. Uit onderzoek blijkt dat daarvoor maar één geschikte locatie beschikbaar is. Die grond is schaars en cruciaal, terwijl de grondeigenaar een hoge prijs vraagt en onteigening complex is en lang duurt. Liander moet daardoor kiezen: meegaan in hoge grondprijzen om snel te kunnen bouwen, of een alternatief zoeken met vertraging als gevolg. Daardoor moeten huishoudens en bedrijven langer wachten op de netcapaciteit die zij nodig hebben. De casus laat zien waar het systeem schuurt: individuele belangen zijn logisch en legitiem, maar kunnen samen leiden tot stilstand op cruciale projecten.

Gevolgen raken direct de samenleving

De gevolgen van vertraging in grondverwerving zijn direct merkbaar. Zonder grond geen netuitbreiding — en zonder netuitbreiding komt de samenleving verder op slot te zitten.