Een terugblik op de RES 1.0

Een terugblik op de RES 1.0

Dertig regio’s in Nederland werken intensief samen aan een concrete aanpak voor het opwekken van duurzame energie in 2030: de Regionale Energiestrategie (RES). Na maanden hard werken, is er afgelopen maand een mijlpaal bereikt en leverde de regio Achterhoek hun RES 1.0 in, waarmee alle 30 RES regio’s hun plannen hebben ingediend. Onze collega’s zijn nauw betrokken geweest in dit proces, en met hen blikken we terug op een aantal intensieve jaren en kijken we vooruit naar wat ons nog te wachten staat.

Vanuit Liander zijn relatiemanagers en andere collega's vertegenwoordigd in de stuurgroepen, adviesraden en werkgroepen van de RES’sen die binnen ons verzorgingsgebied vallen. Hier werken we met overheden, netbeheerders, maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties en inwoners als expert op het gebied van energie-infrastructuur mee aan de totstandkoming van de regionale plannen, waarbij we de mogelijkheden en uitdagingen van het aanbod schetsen in relatie tot het elektriciteitsnetwerk en toewerken naar een uitvoeringsprogramma dat haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar is.

Een gezamenlijke uitdaging

Marjolijn Bonnike zit als regiomanager aan tafel in de regio IJmond en Zaanstreek Waterland. “Vanaf de start, zo’n 2,5 jaar geleden, zijn we met meerdere collega’s in Noord-Holland actief betrokken bij de twee RES-regio’s; Noord-Holland Noord en Noord-Holland Zuid. De opgave voor de energie-infrastructuur is in beide RES-regio’s groot. Dat kent verschillende oorzaken. In de regio Noord-Holland Zuid ontstaan er met name knelpunten door de toenemende energievraag van elektrisch vervoer, datacenters en de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Duurzame opwek van wind en zon zorgt in mindere mate voor knelpunten op het elektriciteitsnet. In de regio Noord-Holland Noord is dit precies andersom, daar is duurzame opwek van wind en zon de belangrijkste oorzaak van knelpunten op het elektriciteitsnet.”

“Het bewustzijn op energie-infrastructuur is enorm toegenomen. Binnen de ambtelijke organisatie, bestuurlijk en in de politiek zie je dit terug. Ook op andere thema’s dan de RES. Dat is het resultaat van onze consequente aanwezigheid bij sessies en het geven van presentaties voor verschillende doelgroepen van lokaal in een gemeente tot aan regionaal of provinciaal.”

“De realiteit is echter dat, ondanks dat het bewustzijn op energie-infrastructuur is gegroeid, ruimtelijke inpassing en draagvlak de keuzes binnen de RES hebben bepaald. En niet de energie-infrastructuur. Dit was in Noord-Holland Noord het meest zichtbaar na de concept-RES. Op basis van moties en amendementen zijn toen keuzes gemaakt, die draagvlak vonden, maar niet per se gunstig waren voor de energie-infrastructuur: zoekgebieden met wind verdwenen veelal van de kaart, zon op agrarische grond (zoals de koppeling met het bestaande Windpark Wieringermeer) ging in een aantal gemeenten van tafel en we zagen een verschuiving naar zon op dak. Dit laatste was ook terug te zien in Noord-Holland Zuid. Meer dan de helft van beide RES’sen bestaat uit zon op grote daken (>160 kWp).”

“Ongeveer 75% van beide RES’sen denken we voor 2030 aan te kunnen sluiten. Maar dan moeten er nog heel wat transformatorstations worden uitgebreid en nieuw worden gebouwd de komende jaren. En dat kunnen we niet allemaal tegelijk. Het is niet alleen een uitdaging voor ons als netbeheerder, maar een gezamenlijke uitdaging met elkaar in de regio, vanuit het gezamenlijk maatschappelijk belang. En óók breder dan de RES, want ook elektrische mobiliteit, digitalisering en economische ontwikkelingen zorgen voor druk op het elektriciteitsnet.”

Werken aan het energienet van de toekomst

In de Achterhoek, die vorige week als laatste regio hun RES 1.0 indiende, is Wesley van Aalten regiomanager. “Als we kijken naar de Achterhoek, dan zien we grote belangstelling voor kleinschalige duurzame opwek dat gebruikmaakt van wat wij het middenspanningsnet noemen. Omdat het net decennia geleden niet is ontworpen voor deze omvang, zien we op veel plekken knelpunten. De regio is gaandeweg gaan beseffen dat de RES de kans biedt dit te lijf te gaan door met elkaar, in RES-verband, een plan voor de toekomst op te stellen.”

“Met de RES 1.0 is naar mijn idee een goede eerste stap in de richting van dit plan gezet, maar we zijn er nog niet. Zoekgebieden in combinatie met het aandeel wind per gemeente zijn weliswaar opgenomen in de RES 1.0, maar de optimale verhouding zon-wind vanuit het net gezien nog niet. Wel zien we dat de regio dit heeft opgenomen als ambitie en hier in de RES 2.0 naar toe wil werken; een resultaat van het steevast uitleggen waarom een optimale verhouding zo van belang is. De bestaande infrastructuur in de Achterhoek biedt namelijk veel ruimte voor duurzame opwek, mits dit efficiënt wordt ingepast.”

“Voor zon-op-dak geldt dat de bouwstenen voor het voor ons benodigde uitvoeringsprogramma zijn opgenomen en dat moet in de RES 2.0 zijn beslag krijgen. Hetzelfde geldt voor grootschalige opwek, waarbij opgemerkt moet worden dat als we het uitwerken van het uitvoeringsprogramma goed doen - we volgen de reeds geplande uitbreidingen van onze infrastructuur - onze netten het bod aankunnen. Verder zien we dat de regio de integrale blik die vanuit het net gezien nodig is - het netwerk kijkt namelijk verder dan alleen zon en wind - heeft opgenomen en dat zal in de RES 2.0 daadwerkelijk moeten worden uitgewerkt.”

“Doordat we vanaf begin af aan betrokken zijn, door inbreng van onze kennis en het steeds weer schetsen van consequenties, hebben gemeenten maar ook de andere betrokken inzicht gekregen in de consequenties die keuzes hebben op de maatschappelijke betaalbaarheid en de haalbaarheid van plannen. Daarmee hebben alle partijen ook het besef dat het net niet iets is wat Liander ‘even’ moet uitbreiden, maar dat we nu samen het Achterhoekse energiesysteem van de toekomst aan het vormgeven zijn.”

Een uitdaging, maar haalbaar

Terugkijkend is er intensieve samenwerking ontstaan en het gesprek met inwoners en bedrijven is in alle regio’s vol op gang gekomen. De ambitie is hoog. Het afgesproken klimaatdoel van 35 terawattuur (TWh) duurzame opwek op land is haalbaar, mits alle partijen nu samen de RES-opgaven concretiseren en uitvoeringsprogramma’s opstellen voor het aanpassen, ruimtelijk inpassen en realiseren van infrastructuur.

De uitdagingen zijn ook groot. Het maatschappelijk debat over de gevolgen voor de leefomgeving neemt toe en dat leidt soms tot zorgen. Ruimte is in ons land beperkt beschikbaar en het energiesysteem staat onder druk. De weg naar RES 2.0 vraagt om moeilijke keuzes maken, om coördinatie van de netcapaciteit en om onderling overleg: met inwoners en ondernemers en in en tussen regio’s. We kijken uit naar de toekomst en RES 2.0, waarin we samen het energiesysteem van de toekomst ontwerpen.  

Bekijk gerelateerd nieuws:

Stimulans opslag van zonnestroom bij particulieren voorkomt knelpunten

Stimulans opslag van zonnestroom bij particulieren voorkomt knelpunten

De populariteit van zonnepanelen onder woningeigenaren blijft groeien. Ten opzichte van het tweede kwartaal van 2020 nam ...

Lees artikel